Schutterij Sint-Martinus, Kessenich meer dan vier eeuwen jong
De juiste oprichtingsdatum van een schutterij in Kessenich is niet bekend. Wel zijn er vele
gissingen en aanwijzingen. Jules Frère vermeldt als jaartal 1546, maar geeft echter geen
sluitend bewijs.In het cijnsboek van Walraeve van Waes (16de eeuw) dat zich in het Rijksarchief
van Hasselt bevindt, lezen we dat de schutterij jaarlijks pacht inde voor hun aandeel in de
uitbating van "de Hof van Brunshooren". Dit was de domeinhoeve van Kessenich. Aldus mogen
we aannemen dat de "oude schutterij" alleszins reeds in de 16de eeuw bestond.

Het jaar 1612 wordt ook als een mogelijk oprichting- of heroprichtingsjaar naar voor geschoven.
Dit is eveneens zo voor het jaar 1617. Beide zijn aannemelijk als men voortgaat op de "vogel"
die 1619 als jaartal vermeldt. In het oude "schuttenboek" lezen we dat Jacob van Malsen de
schutteneed instelt in 1621. Een oud schuttersreglement wordt in 1627 opgesteld. Ferdinand
van Kniphuysen tot Vogelsanck, landsheer van Kessenich, vermeldt in dat jaar dat de pas
opgerichte schutterij met dezelfde voordelen wordt begiftigd als de oude schutterij.
Ook de vlag vermeldt het jaartal 1609. De "koningsplaten" geven ook soms aanduidingen
omtrent het jaar dat de schutterij met zekerheid bestond. De oudste zilveren platen van
schutterij Sint-Martinus zijn uit 1662.

Uit dit alles kunnen we met enige zekerheid besluiten dat de oude schutterij in de 16de eeuw
zeker bestond en heropgericht werd, of telkens bevestigd werd, door de landsheren in de
17de eeuw. Vier eeuwen schutterij te Kessenich is alleszins een feit.

Schutteneed

De schutteneed die in 1621, toen Jacob van Malsen het Bergslot aan de kerk bewoonde,
door de schutters bij hun ambtsaanvaarding werd afgelegd, luidde als volgt: "Ik zweer en
beloof op mijn eer en trouw dat ik alles wat in het schuttenreglement staat, voorbeeldig zal
nakomen ter ere van Sint-Martinus wiens feestdag ik zal meevieren. Verder beloof ik de
gebiedende landsheer trouw en volgzaamheid. De officieren van het korps zal ik
gehoorzamen. En ik zal steeds onze landsheer verdedigen zoals een trouwe schut verplicht
is te doen. Zo helpe mij God en zijn heilig Evangelie."

Burgerwacht

De oude schutterij was samengesteld uit mannen van Kessenich en Bronshorn.
Ze verdedigden het grondgebied van de landsheer. We kunnen deze groep vertrouwelingen
van de heer een soort burgerwacht noemen.

Sint-Martinus

De schutterij van Kessenich werd genoemd naar de kerkpatroon. Sint-Martinus leefde in
de 4de eeuw. Zijn feestdag wordt gevierd op 11 november, een belangrijke dag voor de
schutten van Kessenich. Op deze dag wordt ook traditiegetrouw het Sint-Maartensvuur
ontstoken. Sint-Martinus van Tours was soldaat, monnik, bisschop en belijder.
Vele kerken in Limburg zijn aan hem toegewijd en vele schutterijen hebben hem dan ook
als patroon gekozen. In de parochiekerk van Kessenich tref je een mooi
Sint-Martinusbeeld aan: de heilige snijdt met zijn zwaard zijn mantel door om daarmee een
bedelaar te kleden.

Twee schutterijen

In 1880 ontstond er in de gelederen van schutterij Sint-Martinus een betwisting over de
generaalskeuze en er zouden ook financiële problemen zijn geweest. Een splitsing was het
gevolg en zo komt het dat een klein dorp met twee schutterijen werd begiftigd.
Naast Sint-Martinus kwam er een nieuwe schutterij die in 1881 startte met als naam
"Breidelzonen". Ze inspireerden zich op Jan Breidel, de dappere held uit 1302.
Jarenlang werkten beide schutterijen als rivalen, naast elkaar door. Het laatste decennium
 heerst er evenwel een goede verstandhouding tussen de "Breidels" en de "Schutten".

Koninklijk

In 1907 werd schutterij Sint-Martinus een "koninklijke" vereniging.
In 1975 werd een vzw opgericht.

Volksgebruiken
Schutterij Sint-Martinus gaat er prat op nog een aantal volksgebruiken in ere te houden.
Allereerst is het vogelschieten op Pinkstermaandag waarbij hij die het laatste stukje
van de vogel naar beneden haalt, zich een jaar lang "koning" mag noemen.

Origineel en wellicht nergens anders bestaande is het putvegen op kermismaandag.
De schutterij reinigt dan de put aan de pastorie. De Sint-Maartensput is de oorspronkelijke
doopput van de parochie Kessenich. Tot de 13de eeuw gebeurden de dopen immers
in deze vijver. Later gebeurde dat in de kerk. De doopput lag op grondgebied van de
schutterij zodat men zich verantwoordelijk voelde voor het onderhoud er van. Jaarlijks
werd deze dooppoel dan ook gereinigd: het putvegen. Door de jaren geraakte de
oude Sint-Maartensput echter stilaan verwaarloosd. De traditie van het putvegen hield
echter stand, zij het meer symbolisch: door de schutterij werd een klein cementen putje
aangelegd kortbij de oude doopput. Daar gebeurt nu nog jaarlijks het putvegen: de put
wordt gereinigd, vendelier Frans Goyens draait de vlag, de voorzitter houdt een toespraak,
de pastoor trakteert. Nadien trekken de schutters de kermis op of naar de "Sjöttekamer"
om één van de werken van barmhartigheid te vervullen: de dorstigen laven.

Op kermisdonderdag kent men sinds jaar en dag het "Malbroek begraven". Deze traditie
gaat terug naar 1712. John Churchill (1650-1722), later hertog van Malborough, werd op
jonge leeftijd generaal. Hij liet de koning in de steek en liep over naar Willem II. Door deze
laatste werd hij met een Britse expeditie tegen Frankrijk belast die in de Nederlanden werd
uitgevochten. Zijn troepen maakten het in vele streken nogal bont en daarom verkreeg
hij een slechte faam. Ieder jaar opnieuw wordt in Kessenich een strooien pop die Malbroek
voorstelt op de Antjesbrug in brand gestoken en in de beek gegooid. De laatste jaren wordt
zelfs een hele rechtszaak opgevoerd waarbij Malbroek alles voor de voeten geworpen krijgt
wat er in het voorbije jaar fout ging in het dorp. Het verdict staat op voorhand al vast:
dood door verbranding.

Bronnen:
    "Geschiedenis van Kessenich", Piet Henkens, 1979
    "Vier eeuwen schutterij te Kessenich", Werner Smet, 1984

Behaalde resultaten
 

In 1876 en 1878 vond het OLS plaats te Kessenich (wedstrijd met 3-tallen)

 

3de op het LDS te Haelen (1996)

Willen Elza - Declerck Ingrid - Martens Magda

 

Winaar beker van de Maasvallei te Ellikom (07-09-1996)

Simons Robert – Willen Elza - Gorissen Henri

 

Winnaar Beker Meester Creemers te Bocholt (23-08-1997)

Met 2 ploegen:

Gorissen Henri - Willen Elza – Koolen Jaak

Schouteden Johan - Declerck Ingrid - Snijkers Frank

 

3de op het persoonlijk kampioenschap te Baarlo (1999)

Declerck Ingrid (zonder missers,meer dan 280 schoten, wegens omstandigheden moeten opgeven)

 

Winnaar Beker Meester Creemers te St.-Huibrechts Lille (02-04-2000)

Met 2 ploegen:

Gorissen Henri - Willen Elza – Koolen Jaak

Janssen Ben – Craeghs Jef - Schouteden Johan

 

7de op het OLS te Boshoven 2001

Gorissen Henri - Snijkers Frank - Simons Robert – Rutten Bart - Schouteden Johan en Koolen Jaak.

 

Winnaar van het OLS te Ellikom 2002 (met 96 schoten per schutter)

Snijkers Frank - Simons Robert - Rutten Bart - Snijkers Peter - Schouteden Johan en Koolen Jaak.